درآمد و هزینه در حسابداری

درآمد

در این مبحث با پاسخ به سوالات زیر ، درآمد و هزینه در حسابداری را برای شما بصورت کامل با مثال تشریح خواهیم کرد.

۱- منظور از درآمد را توضیح دهد.

۲- درآمد نقدی و غیرنقدی را شرح دهد.

٣- هزینه را تعریف کند.

۴- هزینه های نقدی و غیر نقدی را شرح دهد .

۵- ثبت پرداخت بدهی های ناشی از هزینه های غیر نقدی را انجام دهد .

۶- منظور از پیش پرداخت را توضیح دهد .

۷- چگونگی ثبت دریافت خدمات از محل پیش پرداختها را انجام دهد .

۸- صورت سود و زیان را تنظیم کند.

در مبحث قبل چگونگی ثبت رویدادهای مالی را در دفتر روزنامه و دفتر کل مورد بررسی قرار دادیم.

رویدادهای مالی یاد شده فقط بخشی از وقایعی است که در یک موسسه خدماتی رخ می دهد.بخش دیگری از رویدادهای مالی که بر سرمایه یا حق مالی مالک تأثیر می گذارند در این مبحث مورد بحث و بررسی قرار می گیرند.

که شامل رویدادهای مالی مرتبط با درآمد و هزینه می باشد افزون بر این با یکی دیگر از صورتهای مالی مهم در حسابداری تحت عنوان صورت سود و زیان آشنا خواهیم شد.

 

۱- درآمد

مؤسسات خدماتی بر حسب نوع کسب و کار خدماتی برای مشتریان خود ارائه می کنند و در ازای آن خدمات ممکن است وجوهی را دریافت نمایند و یا مشتریان تعهد کنند وجوه فوق را در آینده پرداخت نمایند در حسابداری به این مبالغ اصطلاحا «درآمد» گفته می شود.

دریافت حق الزحمه بابت خدمات مربوط به تعمیرات، حمل و نقل، اجاره و بیمه نمونه هایی از درآمدهای انواع موسسات خدماتی می باشند.

درآمد ،مبلغی است که برای ارائه خدمات به مشتریان، دریافت و یا در آینده دریافت خواهد شد. درآمد موجب افزایش سرمایه مالک می گردد.

هنگامی که مؤسسات خدماتی درآمدی کسب می نمایند از یک سو دارایی ها و از سوی دیگر سرمایه مالک مؤسسه افزایش می یابد .

 

طبق قاعده ثبت حسابها:

می توان درآمدها را مستقیما در بستانکار حساب سرمایه مالک منظور نمود ،

ولی بدلیل آنکه مشخص شدن درآمدهای یک مؤسسه طی یک دوره زمانی خاص برای صاحب مؤسسه و سایر استفاده کنندگان اطلاعات از اهمیت زیادی برخوردار است،

لذا درآمدهای کسب شده به جای آنکه مستقیما به سرمایه مالک بستانکار شود، در حساب های جداگانه، تحت عنوان درآمد مربوط بستانکار می گردد.

بنابراین درآمد به هنگام افزایش بستانکار می شود و مانده این حساب همواره بستانکار خواهد بود.

درآمد مؤسسات خدماتی به صورت نقد یا نسیه کسب میشود.

 

ارائه خدمات به صورت نقد:

چنانچه در زمان ارائه خدمات به مشتریان وجه آن نقدأ دریافت شود در این صورت در معادله اساسی حسابداری، از یک سو دارایی های مؤسسه (موجودی نقد)

و از سوی دیگر سرمایه مالک مؤسسه افزایش می یابد و بدین ترتیب معادله حسابداری کماکان برقرار خواهد ماند.

تأثیر ارائه خدمات نقدی بر معادله حسابداری به شرح زیر می باشد :

دارایی=بدهی+سرمایه
معادله اساسی حسابدرای

 

مثال ۱: در تاریخ اول آذر ماه ۱۳۷۶ مبلغ ۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال شهریه آبان ماه طی فیش شماره ۳۵۳۵ مورخ ۱۳۷۶/۹/۱ توسط دانش آموزان به حساب بانکی مؤسسه دانا واریز گردید.

اثر این فعالیت بر معادله حسابداری و همچنین نحوه تجزیه و تحلیل و ثبت در حسابهای مؤسسه به شرح زیر می باشد :

افزایش درآمد،افزایش دارایی،
تجزیه و تحلیل دارایی و درآمد

۱-۱ ارائه خدمات به صورت نسیه (درآمد غیر نقدی):

چنانچه یک موسسه، خدماتی برای مشتریان خود انجام دهد و وجه آن را بلافاصله دریافت نکند در این صورت مشتری متعهد می شود حق الزحمه این خدمات را در آینده بپردازد.

بدیهی است به محض تکمیل و ارائه خدمت به مشتریان، برای مؤسسه درآمد کسب شده (تحقق یافته) است.

نکته قابل توجه  در حسابداری این است که، درآمدها در همان دوره زمانی که تحقق می یابد بایستی شناسایی، اندازه گیری و ثبت شوند. اعم از این که بهای این خدمت دریافت شده باشد یا خیر.

بنابراین زمانی که موسسه خدماتی برای مشتریان خود کاری انجام دهد و حتی وجه نقد آن را دریافت نماید در این صورت درآمد،تحقق یافته و باید در دفاتر ثبت شود.

اصل تحقق درآمد یکی از اصول حسابداری است که براساس آن درآمد ها به محض ارائه خدمت به مشتریان شناسایی و ثبت شود اعم از اینکه بهای آن نقدا دریافت شده یا نشده باشد.

تحقق درآمد های غیر نقدی از یک سو موجب افزایش دارایی ها (حسابهای دریافتنی) و از سوی دیگر موجب افزایش سرمایه در معادله حسابداری می گردد

و با توجه به اینکه افزایش دو طرف معادله به یک میزان است، از این رو معادله حسابداری همچنان برقرار خواهد ماند.

در ادامه بخوایند :  استانداردهای عمومی حسابرسی

تأثیر ارائه خدمات به صورت نسیه به شرح زیر می باشد :

تجزیه و تحلیل حسابهای دریافتنی
درآمد ارائه خدمات نسیه

 

مثال ۲: در تاریخ ۳۰ آذر ۱۳۷۶ موسسه دانا صورتحسابهایی معادل ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ ریال برای اولیای دانش آموزانی که شهریه خود را پرداخت نکرده اند، ارسال داشت و قرار شد مبالغ مربوط را تا ۱۵ دی ماه به حساب بانکی موسسه واریز نمایند.

تجزیه و تحلیل و ثبت این رویداد مالی به شرح زیر است :

تجزیه و تحلیل درآمد
تشخیص حساب دریافتنی و درآمد

 

۲-۱ وصول مطالبات ناشی از ارائه خدمات به طور نسیه:

مطالباتی که بابت انجام خدمات ایجاد شده است،مدتی بعد از مشتری دریافت می گردد و در واقع مطالبات مؤسسه به نقد تبدیل می شوند.

بدیهی است وصول این مبالغ از مطالبات، درآمد محسوب نمی شود . زیرا زمان ارائه خدمت به مشتری، در حساب درآمد، ثبت شده است.

اثر این نوع رویداد مالی بر معادله حسابداری عبارتست از :

دارایی=بدهی+سرمایه
تغییر در دارایی ،بدهی و سرمایه

 

مثال ۳: همانطور که در مثال قبل ذکر شد صورت حسابهایی به مبلغ ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ ریال بابت شهریه آذر ماه برای اولیای دانش آموزان ارسال شد.

با فرض دریافت مبلغ فوق در ۱۵ دی ماه تجزیه و تحلیل این رویداد مالی به شرح زیر خواهد بود :

 

۲- هزینه

مؤسسات خدماتی، به منظور ارائه خدمات به مشتریان ناچارند مخارج گوناگونی را متحمل گردند.

مخارج مربوط به حقوق کارکنان، اجاره بها، بیمه و سوخت نمونه هایی از این مخارج می باشند.

در حسابداری، مخارج تحمل شده طی یک دوره زمانی «هزینه» نامیده میشود.

هزینه عبارت است از : مخارجی که یک مؤسسه برای ارایه خدمت به مشتریان و کسب درآمد متحمل میشود. هزینه موجب کاهش سرمایه مالک می گردد.

هنگامی که واحد اقتصادی متحمل هزینه می شود سرمایه مالک کاهش می یابد. براساس قاعده ثبت حسابها ،می توان هزینه ها را در بدهکار حساب سرمایه ثبت کرد.

ولی به منظور این که هزینه های یک مؤسسه طی یک دوره زمانی مشخص گردد به جای ثبت مستقیم هزینه ها در بدهکار حساب سرمایه مالک، در حسابی تحت عنوان هزینه مربوط بدهکار می گردد.

برای هزینه های مختلف می توان حسابهای جداگانه ای ایجاد نمود تا اطلاعات مربوط به هر هزینه به تفکیک مشخص گردد.

 

نحوه ثبت افزایش هزینه ها در حساب T به شکل زیر می باشد:

ثبت حساب هزینه
حساب T هزینه

 

لازم به توضیح است تمام پرداختهای یک موسسه، هزینه به شمار نمی آید.

برای مثال پرداختهای یک موسسه برای خرید اثاثه یا بازپرداخت بدهیها به عنوان هزینه تلقی نمی شوند.

مؤسسات خدماتی ممکن است هزینه های خود را به صورت نقدی یا غیر نقدی انجام دهند که در زیر به توضیح هر یک می پردازیم .

۱-۲ هزینه نقدی:

اگر در زمان دریافت خدمات از دیگران ،وجه نقدی پرداخت گردد. در این صورت هزینه ای وقوع یافته است که این هزینه را «هزینه نقدی» می گویند.

هزینه های نقدی موجب می شود دارایی های مؤسسه (موجودی نقد) از یک سو و سرمایه مالک از سوی دیگر کاهش یابند

و چون رویداد مالی فوق روی دو طرف معادله حسابداری به یک اندازه تاثیر دارد از این رو تساوی معادله حسابداری کماکان حفظ خواهد شد.

اثر رویدادهای مالی مربوط به هزینه بر معادله حسابداری در زیر نشان داده شده است :

اثر هزینه بر معادله حسابداری

 

همانطور که قبلا بیان گردید هنگامی که در یک واحد اقتصادی هزینه ای وقوع یابد به جای این که مستقیما در بدهکار حساب سرمایه ثبت شود،

در بدهکار حساب دیگری تحت عنوان هزینه ثبت می گردد و نهایتا اثر این هزینه ها بر سرمایه مالک مشخص خواهد شد.

بنابراین پس از وقوع هزینه نقدی، هزینه مربوط بدهکار و حساب موجودی نقد بستانکار می گردد.

 

مثال ۴: در تاریخ ۲ دی ماه ۱۳۷۶ موسسه دانا مبلغ ۴۰۰،۰۰۰ ریال بابت هزینه آب و برق دو ماهه آپارتمان پرداخت نمود.

تجزیه و تحلیل هزینه آب و برق در حسابداری
ثبت هزینه آب و برق

 

۲-۲ هزینه غیر نقدی:

یک واحد اقتصادی چنانچه خدماتی را از دیگران دریافت و قرار شود وجه آن را در آینده بپردازد، در این صورت یک هزینه برای واحد اقتصادی وقوع یافته است.

طبق اصول حسابداری، هزینه ها در همان دوره زمانی که تحمل می شوند باید شناسایی، اندازه گیری و ثبت شوند.

به عبارت دیگر، ملاک ثبت هزینه در حسابها، دوره زمانی وقوع آن است اگر چه هیچ گونه پرداخت نقدی صورت نگرفته باشد.

هزینه های غیر نقدی موجب افزایش بدهیها و کاهش سرمایه مالک می گردند. تأثیر هزینه های غیر نقدی بر معادله حسابداری را می توان به شرح زیر نشان داد :

ثبت هزینه غیر نقدی در حسابداری
اثر هزینه غیر نقدی بر معادله حسابداری

 

مثال ۵: مؤسسه دانا در تاریخ ۶ دیماه ۱۳۷۶ صورتحسابی به مبلغ ۱۵۰٫۰۰۰ ریال بابت تعمیر وسایل کمک آموزشی از شرکت تعمیراتی اطمینان دریافت کرد و قرار شد طی ماه آینده مبلغ صورتحساب پرداخت شود.

تجزیه و تحلیل هزینه تعمیر وسایل در حسابداری
ثبت هزینه تعمیر وسایل

 

۳-۲ پرداخت بدهیهای ناشی از هزینه های غیر نقدی:

یک مؤسسه ممکن است به دلیل خرید نسیه دارایی ها یا خدمات از دیگران بدهی هایی ایجاد کرده باشد.

پرداخت این بدهیها نوعی رویداد مالی به شمار می آید که موجب کاهش داراییها (موجودی نقد) از یک طرف و کاهش بدهیها از طرف دیگر می گردد.

در ادامه بخوایند :  گزارش عملکرد مالی

بنابراین در زمان باز پرداخت بدهیهای ناشی از هزینه های غیرنقدی هیچگونه ثبتی در حساب هزینه انجام نخواهد شد. اثر باز پرداخت این بدهیها بر معادله حسابداری به شرح زیر است :

تاثیر هزینه غیر نقدی بر معادله حسابداری
بازپرداخت بدهی ناشی از هزینه غیر نقدی

 

مثال ۶: مؤسسه دانا بدهی مربوط به تعمیر وسایل کمک آموزشی را در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۷۶ به شرکت تعمیراتی اطمینان می پردازد، نحوه تجزیه و تحلیل و ثبت رویداد فوق در حسابها به شرح زیر است :

 

۴-۲ پیش پرداخت هزینه:

در برخی موارد قبل از دریافت خدمت یا دارایی، وجه آن به فروشنده پرداخت می گردد.

همان گونه که قبلا متذکر شدیم ملاک ثبت هزینه ها وقوع یا تحمیل آنهاست.

بنابراین زمان پرداخت مبالغی بابت پیش پرداختها، هزینه ای وقوع نیافته است و این مبالغ در یک حساب دارایی به نام «پیش پرداخت» ثبت می گردد.

پرداخت بابت بیمه سال آینده، اجاره ۶ ماه آینده، آگهی های تجاری ماه آینده ،نمونه هایی از پیش پرداختها هستند.

در واقع این اقلام در دوره ای که خدمات مورد استفاده قرار می گیرد یا دارایی به مصرف می رسد، به هزینه تبدیل می شود.

 

تأثیر پیش پرداخت هزینه ها بر معادله حسابداری به شرح زیر است :

تأثیر پیش پرداخت هزینه بر معادله حسابداری

مثال ۷: مؤسسه دانا در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۷۶ مبلغ ۲۵۰٫۰۰۰ ریال بابت نقاشی ساختمان پیش پرداخت نمود. لازم به توضیح است که نقاشی ساختمان در تاریخ ۱۱/۱۶ تکمیل و صورتحساب دریافت گردید.

نحوه تجزیه و تحلیل و ثبت این رویداد در حسابها به شرح زیر است :

 

۵-۲ دریافت خدمات از محل پیش پرداخت ها:

برای دریافت کننده خدمات پس از دریافت خدمتی که بهای آن را قبلا پرداخت کرده،هزینه ای وقوع می یابد.

وقوع هزینه به هنگام دریافت خدمات موجب کاهش دارایی از یک طرف و کاهش سرمایه مالک از طرف دیگر می گردد.

تأثیر رویداد دریافت خدمات از محل پیش پرداختها بر معادله حسابداری به شرح زیر است :

تاثیر دریافت خدمات از محل پیش پرداختها بر معادله حسابداری
دریافت خدمات از محل پیش پرداختها

 

مثال ۸: فرض کنید نقاشی ساختمان در تاریخ ۱۳۷۶/۱۱/۱۶  تکمیل شده و صورتحساب مربوط دریافت گردد. نحوه تجزیه و تحلیل و ثبت این رویداد مالی به شرح زیر است :

درآمد و هزینه های نقاشی ساختمان

 

۳- صورت سود و زیان:

پس از آنکه کلیه رویدادهای مالی مرتبط با درآمد ها و هزینه های واحد اقتصادی ثبت شد، از روی مانده حسابهای درآمد و هزینه در دفتر کل، می توان صورت سود و زیان را تهیه نمود.

صورت سود و زیان یکی از صورتهای مالی مهم است که چگونگی و نتیجه فعالیتهای مالی یک واحد اقتصادی را طی یک دوره زمانی نشان میدهد. 

مؤسسات خدماتی ،صورت سود و زیان را تحت عنوان «صورت درآمد و هزینه» یا «صورت نتایج عملیات» نامگذاری میکنند. در واقع صورتی است که نتایج عملیات مالی یک واحد اقتصادی را طی یک دوره زمانی مشخص نشان میدهد.

چگونگی فعالیتهای مالی به معنای این است که در واحد اقتصادی طی یک دوره زمانی چه فعالیتهایی منجر به کسب درآمد و چه فعالیتهایی منتج به وقوع هزینه گردیده است. ا

و منظور از نتیجه فعالیتهای مالی سود خالص یا زیان خالص دوره زمانی است که برابر است با :

سود(زیان) خالص = درآمد – هزینه

در صورتی که جمع درآمد های واحد اقتصادی بیشتر از جمع هزینه های آن باشد، نتیجه فعالیتهای مالی «سود خالص» یا «سود ویژه» خواهد بود .

در صورتی که جمع هزینه ها بیشتر از جمع درآمدها باشد تفاوت را «زیان خالص» یا «زیان ویژه» می گویند.

 

درآمد ها < هزینه ها  — زیان خالص

درآمد ها > هزینه ها — سود خالص

 

صورت سود و زیان موسسات خدماتی از چهار بخش جداگانه به شرح زیر تشکیل می گردد :

  1. عنوان : در این بخش اطلاعات مربوط به نام مؤسسه ؛ نام صورت سود و زیان و دوره زمانی در سه سطر درج می گردد. نکته قابل توجه این است که تاریخ صورت سود و زیان مربوط به یک دوره زمانی خاص است و به این دلیل در ردیف تاریخ «برای دوره زمانی منتهی به تاریخ پایان دوره مالی» یا «برای ماه خاص» درج می شود. .
  2. درآمد : درآمد های یک دوره مالی،با توجه به نوع آنها تفکیک و نوسته شده، سپس مجموع آنها محاسبه و درج می گردد.
  3. هزینه ها: در این بخش، هزینه های دوره مالی به تفکیک نوع هزینه نوشته و سپس جمع هزینه ها محاسبه و درج می گردد. .
  4. سود یا زیان خالص: در آخرین بخش صورت سود و زیان تفاوت جمع درآمد ها و جمع هزینه ها تحت عنوان سود خالص یا زیان خالص نوشته می شود.

 

با استفاده از خلاصه اطلاعات موسسه دانا، صورت سود و زیان موسسه دانا برای شش ماهه منتهی به ۱۳۷۶/۱۲/۲۹ به شرح زیر خواهد بود:

درآمد شهریه : ۶،۲۰۰،۰۰۰ ریال

هزینه آب و برق : ۴۰،۰۰۰ ریال

تعمیرات : ۱۵۰،۰۰۰ ریال

هزینه نقاشی ساختمان : ۲۵۰،۰۰۰ ریال

درآمد - هزینه = سود خالص
صورت سود و زیان خدماتی
۵/۵ - (۲ امتیاز)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *