آشنایی با چک

آشنایی با چک

آشنایی با چک

آشنایی با قانون چک

حجم بالای معاملات اقتصادی ،بالابودن ارقام و مبالغ و کم حجمی و سهولت حمل چک اهمیت و استفاده روزافزون این سند لازم الاجراء را آشکار می سازد .

بدین سبب لازم است به منظور پیشگیری عمدی یا سهودی جرایم مربوط به چک و طرح دعاوی کیفری و حقوقی در صورت نیاز همکاران ارجمند با قانون چک و نحوه بازپس گیری حقوقی از دست رفته ناشی از استفاده سوء از این سند و مواجهه با چک های بلامحل آشنا شوند .

 

چک :

ماده ۳۱۰ قانون تجارت چک را اینگونه تعریف کرده است ؛

چک نوشته ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد و یا به دیگری واگذار می نماید .

بدین ترتیب می توان گفت : چک وسیله استرداد و انتقال وجه تودیع شده یا استفاده از اعتبار مصوبه و موجود در یکی از بانکهای قانونی است که معمولاً با استفاده از برگهای ویژه ای که بانک محال علیه قبلاً در اختیار دارندگان حساب گذارده است به عمل می آید.

بنابراین چک سند انتقال و وسیله مبادله پول است که در این انتقال سه تن نقش دارند :

صادر‌کننده‌ چک یعنی کسی‌که چک‌را نوشته و‌امضاء می‌کند‌و به دست‌غیر‌می دهد .

بانک محال علیه یعنی بانک پرداخت کننده وجه مندرج در چک

ذینفع یا دارنده و یا دریافت کننده چک که اغلب شخص ثالث، وگاهی صادرکننده و دریافت کننده یکی هستند ( چک در وجه صاحب حساب‌)

 

صادرکننده چک:

شخصی که چک را صادر(یعنی تاریخ و مبلغ را نوشته و امضاء می کنند و دریافت کننده را مشخص می نماید) صادر کننده نامیده می شود .

صادرکننده حسب قانون باید در تاریخ مندرج در چک به اندازه مبلغ آن در بانک وجه نقد یا اعتبار داشته باشد . و نباید در تاریخ مندرج در چک ، تمام یا قسمتی از وجه را از بانک خارج کند یا دستور عدم پرداخت وجه را بدهد ، صادرکننده نباید چک را بصورتی تنظیم کند که بانک به آن علل از پرداخت وجه خودداری کند . بنابراین چک باید فاقد قلم خوردگی باشد وامضاء آن با امضاء صاحب حساب در بانک مطابقت داشته باشد و اختلافی در مندرجات چک نباشد.

 

دارنده چک :

شخصی است که برای نخستین بار چک را به بانک ارائه می دهد . برای مشخص شدن شخصی که برای اولین بارچک را به بانک ارائه می کند ، بانکها وظیفه دارند به محض مراجعه دارنده ، هویت کامل و دقیق او را با ذکر تاریخ در پشت چک درج نمایند . دارنده چک اعم از کسی است که چک در وجه او صادر شده ، یا به نام او پشت نویسی شده ، یا حامل چک ، یا قائم مقام آنان .

 

ظهرنویسی:

شخصی است که چک توسط صادر کننده در وجه او صادر شده می تواند با ظهر نویسی( پشت نویسی چک ) چک را به دیگری منتقل نماید در چنین حالتی این شخص در پشت چک می نویسد( دروجه،…….پرداخت شود ) و ذیل نوشته را دو امضاء می نماید بدین ترتیب دارنده یا ذینفع چک شخصی است که نامش ظهر چک نوشته شده است .

در ادامه بخوانید:  آشنایی با حسابداری

 

بانک محال علیه :

بانکی که چک در وجه آن صادر شده است یعنی بانک پرداخت کننده وجه

 

چک بلامحل :

چک بلامحل یا چک پرداخت نشدنی آنست که به میزان وجه مندرج در آن ، در بانک محال علیه اعتباریا وجه نقد نباشد . و یا مندرجات چک مثل امضاء و قلم خوردگی با واقع مطابقت نداشته باشد .

 

عهده بانک :

یعنی در نزد بانک درمتن شکوائیه برای استراد وجه چک می نویسیم : یک فقره چک به شماره ……………………… عهده بانک …………………… به مبلغ …………………………

 

شاکی :

شکایت‌کننده‌، شخصی‌که بر‌علیه صادر‌کننده چک بلامحل اقامه دعوی‌کیفری‌می نماید

 

مشتکی عنه :

کسی که از او به مرجع قضایی شکایت شده است .

 

ذی نفع :

کسی است‌که چک به ‌نام او صادر یا ظهر نویسی شده یا چک به او واگذار‌گردیده باشد .

 

تعقیب کیفری :

وقتی که شخص به علت ارتکاب به جرم تحت تعقیب مراجع قضایی قرارمی گیرد .

 

مسئولیت مدنی :

مسئولیت شخص به شکل جبران خسارت ، انجام تعهدات ، وفای به عهد و …. راگویند .

 

فرق ظهرنویس با ضامن :

– اگر امضاء کننده پشت چک نوشته باشد ؛[مبلغ چک در وجه ………. پرداخت شود] این شخص ظهر نویس محسوب می شود.

– اگر امضاء کننده پشت چک نوشته باشد ؛[پرداخت وجه چک را ضمانت می نماید] ضامن محسوب می گردد .

 

انواع چک :

۱ – چک عادی : چکی است که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادرو دارنده آن تضمینی جز اعتبار صادر کننده آن ندارد .

۲ – چک تأیید شده : چکی است که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تأیید می شود .

۳ – چک تضمین شده : چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می شود .

۴ – چک مسافرتی : چکی است که توسط بانک صادر و دروجه آن در هریک از شعب آن بانک توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می گردد .

 

ویژگی های چک :

چک برای اینکه از طرف بانک قابل وصول باشد باید شرایط ذیل را دارا باشد ؛

۱ – محل صدور (شامل نام بانک و‌شعبه و‌کدشعبه‌که توسط بانک نوشته می شود)

۲ – تاریخ صدور (که توسط صادرکننده نوشته می شود . حسب قانون تجارت پرداخت وجه چک نباید وعده دار باشد.)

۳ – امضاء صادرکننده چک (که باامضای وی در بانک باید مطابقت داشته باشد.)

۴ – مبلغ چک و نام شخصی که چک در وجه او صادرشده است .

 

چند نکته :

– دعوی کیفری علیه ظهرنویس امکان پذیر نیست .

در ادامه بخوانید:  تنخواه دار کیست؟

– اگر ظهر نویسی توسط چند نفر صورت گرفته است ظهر نویسان بطور تضامنی مسئولیت دارند . لذا دارنده چک می‌تواند به هر یک و یا همه ظهرنویسان مراجعه نماید .

– ظهرنویسان هم می توانند به ظهر نویس یا ظهرنویسان قبلی مراجعه و وجوه پرداختی را مطالبه نمایند .

 

طرح دعاوی برای استرداد وجه چک بلامحل

چک بلامحل به سه طریق می توان وجه چک بلامحل را از مراجع قضایی و قانونی مطالبه نمود :

۱ – با طرح دعوی کیفری

۲ – با طرح دعوی حقوقی

۳ – از طریق اجرای ثبت

دارنده چک باید ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور چک به بانک محال علیه مراجعه نماید و تقاضای دریافت وجه چک را نماید .

درصورت :

– عدم موجودی

– کسر موجودی

– مسدود بودن حساب

بایستی بلافاصله از بانک تقاضای گواهی عدم پرداخت نماید . این گواهی در طرح هر سه شکل دعوی استرداد مورد نیاز است .( این گواهی عدم پرداخت در عرف برگه زدن روی چک نامیده می شود . )

 

دعوی کیفری به منظور استرداد وجه چک بلامحل :

۱ – برای تعقیب کیفری پس از دریافت گواهی عدم پرداخت ، برای طرح کیفری ۶ ماه فرصت است .

۲ – اگر ظرف ۶ ماه برای اخذ گواهی عدم پرداخت وظرف ۶ ماه برای طرح دعوی کیفری اقدام نشود دیگر حق تعقیب کیفری صادر کننده چک سلب می شود . پس از گذشت این فرجه و عدم اقدام ، دعوی چک حقوقی می شود .

۳ – برای تعقیب کیفری چک باید به دادسرایی مراجعه کنیم که بانک محال علیه مورد نظر در حوزه قضایی آن قرار گرفته است.

مثلاً اگر صادر کننده چک مقیم اهواز باشد وچک را برای انجام معامله ای در اصفهان به کسی داده است که آن شخص مقیم تهران است و چک مزبور در وجه بانک صادرات شیراز باشد در صورت بلامحل بودن چک باید در دادسرای عمومی و انقلاب شیراز اقامه دعوی نمود .

۴ – دعوی کیفری فقط علیه صادر کننده چک امکان دارد زیرا نامبرده دارای مسئولیت کیفری و دیگر اشخاص ( ظهرنویسان یا ضامن ها ) مسئولیت مدنی دارندلذا بر علیه دیگر اشخاص فقط می توان دعوی حقوقی کرد و وجه چک رامطالبه نمود .

 

مدارک لازم برای اقامه دعوی کیفری :

۱- فتوکپی مصدق (مطابق با اصل شده) متن و پشت چک ( ۲ نسخه)

۲ – فتوکپی مصدق گواهی عدم پرداخت که از بانک دریافت داشته ایم (۲ نسخه)

۳ – تنظیم شکوائیه (طبق فرم شماره ۳)

۴ – مدارک احراز هویت

۵ – ابطال تمبر بابت هزینه مطابق با اصل کردن و پرداخت هزینه شکایت کیفری

 

هزینه شکایت کیفری :

تامبلغ یک میلیون ریال ، هزار ریال

نسبت به مازاد یک میلیون ریال تا ده میلیون ریال ، سه هزارریال و مازاد بر ده میلیون ریال ، ده هزارریال می باشد .

در ادامه بخوانید:  تفاوت ساتنا و پایا

– پس از تعقیب کیفری صادر کننده چک ، برای مطالبه وجه چک می توان برگ دادخواست را تنظیم و تسلیم دادگاه نمود .

 

توضیح :

– متقاضی اجرائیه با مدارک فوق به اداره ثبت محل وقوع بانک محال علیه مراجعه و در دایره اجراء اقدام به تکمیل فرم (فرم شماره ۶) تقاضای صدور اجرائیه می نماید .

– حق‌الاجراء‌ ۵%‌ اصل مبلغ مورد‌مطالبه است‌که‌پرداخت‌آن‌به‌عهده‌صادر‌کننده‌چک‌می باشد .

 

دعوی حقوقی به منظور استرداد وجه چک بلامحل

وقتی بنا به علل قانونی امکان طرح دعوی کیفری برای وصول وجه چک بلامحل نبود می توان برای استرداد وجه چک علیه ؛ صادر کننده چک ، ظهرنویسان و ضامنین در شعب حقوقی دادگاه اقامه دعوی حقوقی نمود.

مدارک لازم :

۱ – فتوکپی مصدق متن و ظهر چک بلامحل (۲نسخه)

۲ – فتوکپی مصدق گواهی عدم پرداخت (۲ نسخه)

۳ – وکالت نامه (در صورت دادشتن وکیل)

۴ – قیم نامه(درصورتی که خواهان قیم داشته باشد.)

۵ – تنظیم‌دادخواست (حسب فرم شماره‌۵)[دو نسخه] و‌پرداخت‌هزینه‌دادرسی ‌و‌ابطال تمبر

۶ – مدارک احراز هویت

 

نحوه وصول وجه چک بلامحل از طریق اجراء اداره ثبت اسناد :

شرایط صدور اجرائیه از طریق اجرای ثبت :

۱ – بانک محال علیه یکی از بانکهایی باشد که طبق قانون تشکیل شده باشد .

۲ – در گواهی عدم پرداخت صادره از بانک ،مطابقت امضای صادرکننده چک با نمونه امضای موجود وی در بانک گواهی شده باشد .

۳ – موعد پرداخت مبلغ چک فرا رسیده باشد.(چک تاریخ دار باشد.)

 

کسانی که می توانند جهت اجرای وجه چک از طریق ثبت اقدام نمایند :

۱ – کسی‌که‌برای‌‌اولین بارچک‌را‌به بانک برده و مشخصات خود را در ظهر چک درج کرده باشد .

۲ – کسی‌که پس از‌اخذ‌گواهی‌عدم پرداخت ، چک از طریق ظهر نویسی به او منتقل شده است .

۳ – کسی که چک از طریق ارث به او رسیده باشد .

 

اجرائیه ثبتی علیه اشخاص ذیل صادر می شود :

۱ – صادر کننده چک

۲ – متضامناً علیه صادر کننده و صاحب حساب در مواردی که چک به نمایندگی یا به وکالت از صاحب حساب صادر شده است .

مدارک لازم :

۱ – اصل و فتوکپی مصدق متن و ظهر چک

۲ – اصل و فتوکپی مصدق گواهی عدم پرداخت از طرف بانک محال علیه

 

توضیح :

– متقاضی اجرائیه با مدارک فوق به اداره ثبت محل وقوع بانک محال علیه مراجعه و در دایره اجراء اقدام به تکمیل فرم ( فرم شماره ۶) تقاضای صدور اجرائیه می نماید .

– حق‌الاجراء‌ ۵%‌ اصل مبلغ مورد‌مطالبه است‌که‌پرداخت‌آن‌به‌عهده‌صادر‌کننده‌چک‌می باشد .

 

چند نکته :

– دعوی کیفری علیه ظهرنویس امکان پذیر نیست .

– اگر ظهر نویسی توسط چند نفر صورت گرفته است ظهر نویسان بطور تضامنی مسئولیت دارند . لذا دارنده چک می‌تواند به هر یک و یا همه ظهرنویسان مراجعه نماید .

– ظهرنویسان هم می توانند به ظهر نویس یا ظهرنویسان قبلی مراجعه و وجوه پرداختی را مطالبه نمایند .

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *