بستن حساب های مالی

در پایان دوره مالی و پس از تهیه صورت های مالی زمان بستن حساب ها فرا می رسد.

این اقدام از این نظر حائز اهمیت است که بدون بستن حساب ها، امکان ثبت مبادلات دوره مالی بعد وگزارش گیری صحیح فراهم نخواهد شد.

 

  • آیا می دانید مفهوم بستن حساب ها چیست؟
  • تفاوت بین حساب های موقت با دائمی را می دانید؟
  • منظور از تراز آزمایشی اختتامی چیست؟
  • در دوره مالی جدید حساب ها چگونه افتتاح می شوند؟

 

فرایند بستن حساب ها در پایان هر دوره مالی یک گام مهم پس از تهیه صورت های مالی است،

که بدون انجام این مرحله امکان ثبت فعالیت های مالی مؤسسه در دوره مالی بعد مقدور نیست.

به این دلیل لازم است در پایان هر دوره مالی بر اساس « فرض دوره مالی »

همچنین قوانین و مقررات مربوط به « نحوه نگهداری دفاتر قانونی» کلیه حساب ها بسته شوند .

 

الف) مفهوم بستن حساب ها

منظور از بستن حساب ها، صفر کردن ماندۀ آنهاست.

هر حساب پس از مانده گیری ممکن است دارای مبلغی به عنوان مانده باشد.

این مبلغ معمولاً در طرف موافق با ماهیت آن حساب است.

برای مثال، مانده حساب های دارایی در طرف بدهکار و مانده حساب های درآمد در طرف بستانکار آن است

و برای صفر کردن آنها لازم است آن حساب را معادل مبلغ مانده، در طرف مخالف با ماهیت، بدهکار یا بستانکار کنیم.

 

 

ب) دلایل بستن حساب ها

۱- بر اساس فرض دورۀ مالی عمر واحدهای اقتصادی به دوره های مساوی تقسیم می شود، که به هر یک از این دوره ها یک «دوره مالی » می گویند.

معمولاً هر دوره مالی از فروردین آن سال تا پایان اسفندماه همان سال به طول می انجامد

و در پایان آن عده ای علاقه مندند حاصل عملکرد (سود یا زیان) یک سال گذشته واحد اقتصادی را قضاوت کنند،

به همین دلیل صورت های مالی برای واحدهای اقتصادی تهیه می شود

و پس از آن حساب هایی که بیانگر عملکرد واحد اقتصادی طی سال مالی بوده اند باید صفر شوند،

تا از ابتدای دوره مالی بعد با مانده صفر و به منظور اندازه گیری عملکرد واحد اقتصادی در دورۀ مالی جدید شروع به تغییر کنند.

 

با توجه به مطالب فوق اولین دلیل بستن حساب ها را می توان صفر کردن دسته ای از حساب ها دانست .

که بیانگر عملکرد واحد اقتصادی طی یک دوره مالی معین و مشخص بوده اند

و نیاز است از ابتدای دوره مالی بعد با مانده صفر شروع به تغییر کنند.

 

بر اساس قوانین و مقررات مربوط به نحوه نگهداری دفاتر قانونی، که از سوی سازمان امور مالیاتی کشور در قالب یک آیین نامه تهیه و ابلاغ شده است،

واحدهای اقتصادی ملزم هستند برای هر دوره مالی از دفاتر مالی جدید استفاده کنند.

به همین دلیل، سایر حساب ها در دفاتر سال مالی جاری بسته می شوند تا به دفاتر سال مالی بعد منتقل شوند.

 

با توجه به توضیحات فوق دومین دلیل بستن حساب ها را می توان صفر کردن مانده برخی دیگر از حساب ها به منظور انتقال به دفاتر جدید در سال مالی بعد دانست.

 

با توجه به دلایلی که برای بستن حساب ها برشمردیم،

حساب ها را در پایان سال و پس از انجام اصلاحات و تعدیلات لازم به دو دسته زیر تقسیم بندی می کنیم:

  1. حساب های موقت (سود و زیانی)
  2. حساب های دائمی (ترازنامه ای)

۱- حساب های موقت

حساب هایی هستند که عمر آنها محدود به یک دورۀ مالی بوده و مانده آنها به دوره مالی بعد منتقل نمی شود،

چرا که مانده این حساب ها گویای عملکرد (سود یا زیان) مؤسسه برای یک دورۀ مالی معین و مشخص است.

 

برای مثال

زمانی که گفته می شود درآمد (فروش) مؤسسه «خوزستان » در سال ۱۳۹۵ مبلغ ۱،۰۰۰،۰۰۰ ریال است،

این مبلغ صرفاً نشان دهنده درآمد (فروش) مؤسسه «خوزستان » برای همان سال مالی است

و برای اندازه گیری درآمد این مؤسسه در سال های قبل یا بعد باید به سراغ درآمدهای همان سال ها برویم.

این موضوع در ارتباط با حساب های هزینه نیز صدق می کند

چرا که هزینه های هر دوره مالی نیز مختص همان دوره مالی است.

در ادامه بخوایند :  نحوه‌ ارائه‌ داراییها و بدهیهای‌ جاری‌

 

در نتیجه : کلیه حساب های درآمدی و هزینه ای جزء حساب های موقت هستند .

 

به طور خلاصه می توان گفت،

مجموعه حساب های درآمد و هزینه، که به آنها حساب های سود و زیانی نیز گفته می شود را حساب های موقت می نامند.

به عبارت دیگر کلیه اقلام تشکیل دهنده صورت سود و زیان ،جزو حساب های موقت طبقه بندی می گردند.

این دسته از حساب ها در پایان دوره مالی صفر می گردند و به حساب خلاصه سود و زیان منتقل می شوند.

(دلیل اول در بستن حساب ها)

 

حساب خلاصۀ سود و زیان

حساب خلاصه سود و زیان یک حساب واسطه است، که در پایان دوره مالی ایجاد و حساب های موقت به آن بسته خواهند شد،

سپس این حساب اگر پس از مانده گیری دارای مانده بستانکار باشد

نشان دهنده سود خالص قبل از مالیات است که

پس از ثبت مالیات و مانده گیری مجدد بیانگر سود خالص پس از کسر مالیات خواهد شد

و در نهایت مانده حساب خلاصه سود و زیان به حساب سود و زیان انباشته منتقل می گردد.

همچنین اگر پس از بستن حساب های موقت مانده حساب خلاصه سود و زیان بدهکار باشد

نشان دهنده زیان خالص است و نیازی به ثبت مالیات نیست

و مانده این حساب مستقیماً به حساب سود و زیان انباشته منتقل می گردد.

 

 

 

نکته

در نظر داشته باشید در این مبحث هدف،  آموزش چگونگی محاسبه مالیات نیست

اما به دلیل اینکه مالیات بر عملکرد واحدهای اقتصادی در پایان دوره مالی و پس از بستن حساب های موقت ثبت می شود،

پرداختن به این ثبت در این مبحث اجتناب ناپذیر بوده است که در ادامه به صورت مشخص و مجزا از سایر ثبت ها نشان داده شده است.

 

۲- حساب های دائمی (ترازنامه ای)

حساب هایی هستند که برخلاف حساب های موقت مانده آنها برای اندازه گیری عملکرد (سود یا زیان) استفاده نمی شود.

عمر این حساب ها محدود به یک دوره مالی نیست و مانده آنها به دوره مالی بعد منتقل می گردد.

حساب دارایی ها، بدهی ها، سرمایه، استهلاک های انباشته از جمله این حساب ها هستند،

که می توان همگی آنها را در ترازنامه نیز مشاهده نمود.

این حساب ها در پایان دوره مالی به منظور انتقال به دفاتر جدید در سال مالی بعد، صفر می شوند.

(دلیل دوم از بستن حساب ها)

 

 

بستن حساب های موقت

در ادامه به چگونگی صدور سند بستن حساب های موقت در مؤسساتی که دارای سرمایه ثبتی هستند خواهیم پرداخت،

اما قبل از آن لازم است مؤسسات را از منظر نوع فعالیتی که انجام می دهند بررسی کنیم،

این موضوع در نحوه بستن حساب های موقت مؤثر است.

 

مؤسسات از نظر نوع فعالیت به سه دسته زیر تقسیم بندی می شوند:
  • خدماتی
  • بازرگانی
  • تولیدی

به این دلیل در ادامه، بستن حساب های موقت را در مؤسسات با نوع فعالیت های فوق بررسی خواهیم کرد.

 

صدور سند بستن حساب های موقت در مؤسسات خدماتی

با توجه به نحوه کسب سود در مؤسسات خدماتی، به طور معمول در این نوع از مؤسسات، حساب های موقت شامل موارد زیر است:

  • درآمد ارائه خدمات
  • هزینه ها

فرایند بستن حساب های موقت مستلزم انجام ثبت حسابداری و انتقال به دفتر کل است.

معمولاً عملیات بستن حساب های موقت، در واحدهای خدماتی و در پایان دوره مالی شامل سه مرحله است.

 

 

 

۱- بستن حساب های درآمد

به طور معمول حساب های درآمد دارای مانده بستانکار هستند، به منظور صفر کردن مانده آنها کافی است،

معادل مانده بستانکار خود بدهکار شده و حساب خلاصه سود و زیان معادل مجموع درآمدها (درصورتی که چند نوع درآمد داشته باشیم) بستانکار شود.

این ثبت موجب انتقال درآمدها به طرف بستانکار حساب خلاصه سود و زیان می شود.

 

 

 

 

۲- بستن حساب های هزینه

به طور معمول حساب های هزینه دارای مانده بدهکار هستند، به منظور صفر کردن مانده آنها کافی است،

معادل مانده بدهکار خود بستانکار شده و حساب خلاصه سود و زیان معادل مجموع هزینه ها بدهکار شود.

لازم به ذکر است با توجه به زیاد بودن حساب های هزینه لازم نیست برای هریک از این حساب ها یک ثبت مجزا انجام شود،

در ادامه بخوایند :  مالیات بر درآمد مشاغل

می توان در قالب یک ثبت مرکب خلاصه سود و زیان را

معادل مجموع هزینه ها بدهکار و هر یک از هزینه ها را مطابق ثبت زیر بستانکار کنیم.

 

 

 

تعیین و ثبت مالیات بر عملکرد:

در این مرحله حساب خلاصه سود و زیان مانده گیری می شود،

مانده بستانکار این حساب نشان دهنده سود خالص قبل مالیات است که

در این حالت با ثبت زیر مالیات مربوط به عملکرد ثبت می شود

و اگر مانده حساب خلاصه سود و زیان بدهکار باشد

نشان دهنده زیان خالص است که در این حالت ثبتی بابت مالیات صورت نخواهد گرفت.

 

 

 

۳- بستن حساب خلاصه سود و زیان:

پس از بستن حساب های درآمد و هزینه همچنین ثبت مالیات برعملکرد (در صورت لزوم)،

مانده نهایی حساب خلاصه سود و زیان با ثبت زیر به حساب سود و زیان انباشته منتقل می گردد.

 

 

 

لازم به ذکر است اگر پس از بستن حساب های موقت مانده حساب خلاصه سود و زیان بدهکار باشد

نشان دهنده زیان خالص است و ثبتی از بابت مالیات انجام نخواهد شد و

مانده این حساب با ثبت زیر مستقیماً به حساب سود و زیان انباشته منتقل می گردد.

 

 

 

 

مثال : اطلاعات زیر مربوط به مؤسسه حقوقی « اصفهان » است

که در ادامه ثبت های مربوط به بستن حساب های موقت آن را انجام خواهیم داد.

مؤسسه حقوقی اصفهان

ترازنامه آزمایشی اصلاح شده

۱۳۹۶/۱۲/۲۹

 

 

 

ثبت بستن حساب درآمد :

 

 

 

ثبت بستن حساب هزینه ها :

 

 

 

پس از بستن حساب های درآمد و هزینه لازم است در این مرحله مانده حساب خلاصه سود و زیان را محاسبه کنیم.

 

تعیین و ثبت مالیات بر عملکرد :

* نرخ مالیات بر عملکرد ۲۵ درصد فرض شود .  ۱۹۲،۵۰۰ = ۷۷۰،۰۰۰ × %۲۵

 

 

 

بستن حساب خلاصه سود و زیان :

 

 

 

فرایند بستن حساب های موقت در مثال فوق در دفتر کل به ترتیب زیر خواهد بود :

 

 

 

بستن حساب ها در مؤسسات بازرگانی

بستن حساب های موقت در مؤسسات بازرگانی فعالیت های بازرگانی حوزه دیگری از نظر نوع فعالیت است که

واحدهای اقتصادی می توانند در این حوزه نیز مشغول به فعالیت باشند،

فروشگاه ها، عمده فروشان و خرده فروشان نمونه هایی از این واحدهای اقتصادی هستند که تعداد آنها در فضای اقتصادی کشور نیز قابل ملاحظه است.

 

فرایند بستن حساب ها در مؤسسات بازرگانی تاحدودی شبیه یک واحد خدماتی بوده و قدم هایی که در این فرایند طی می شود کاملاً یکسان است،

اما با توجه به ماهیت فعالیت های بازرگانی،

حساب های استفاده شده در این نوع واحدها با واحدهای خدماتی متفاوت است که در ادامه به آنها می پردازیم.

 

سیستم های نگهداری موجودی کالا

یکی از مهم ترین عوامل مؤثر در نحوه بستن حساب ها در واحدهای بازرگانی

سیستم مورد استفاده برای حسابداری موجودی کالا است که عبارت اند از:

  1. سیستم ادواری موجودی کالا
  2. سیستم دائمی موجودی کالا

 

بستن حساب های موقت در سیستم ادواری موجودی کالا

با توجه به نحوه کسب سود در واحدهای بازرگانی،

به طور معمول در این مؤسسات در صورتی که از سیستم ادواری موجودی کالا استفاده شود حساب های موقت شامل موارد زیر است:

  1. درآمد فروش کالا
  2. برگشت از فروش و تخفیفات
  3. تخفیفات نقدی فروش
  4. خرید کالا
  5. برگشت از خرید و تخفیفات
  6. تخفیفات نقدی خرید
  7. هزینه حمل کالای خریداری شده
  8. هزینه ها

 

فرایند بستن حساب های موقت مستلزم انجام ثبت حسابداری و انتقال به دفتر کل است

معمولاً عملیات بستن حساب های موقت در واحدهای بازرگانی که

از سیستم ادواری موجودی کالا استفاده می کنند در پایان دوره مالی شامل سه مرحله زیر است.

 

 

 

بستن حساب های موقت با مانده بستانکار

در واحد های اقتصادی با موضوع فعالیت بازرگانی،

حساب های درآمد فروش کالا، برگشت از خرید و تخفیفات و تخفیفات نقدی خرید به طور معمول دارای مانده بستانکار هستند،

برای بستن آنها کافی است هر یک را معادل مانده بستانکار خود،

بدهکار کرده و در مقابل حساب خلاصه سود و زیان معادل جمع آنها بستانکار کنیم.